Over zeewezens, dorpen en een stad onder water in Zeeland.
Door: Monique van den Hout
Samenvatting
Voor mijn nieuwe project “Vissen naar Verdronken Verhalen” onderzoek, verbeeld en presenteer ik, Monique van den Hout, beeldend kunstenaar en illustrator, Zeeuwse mythen en sagen en verdronken geschiedenissen in en rond de Oosterschelde.
Ik blaas dit Zeeuws erfgoed door mijn ogen nieuw leven in. Door te verzamelen, te verbeelden, te verbinden en zichtbaar te maken wordt dit een ontdekkingsreis over land en zee. Met mijn publiek, groot en klein, deel ik mijn ‘vangsten’, ik nodig hen uit het gesprek aan te gaan, te reflecteren en zelf kunst te maken.
Vissen naar Verdronken Verhalen geeft mij de gelegenheid nieuw (artistiek) werk te maken, maar ook om te experimenteren met nieuwe technieken en werkvormen, zoals de participatie van publiek.
Doel en motivatie
Het project maakt deel uit van het drieluik ‘Oosterschelde Mon Amour’. Deel 1, Oosterscheldezwemmen, Stilte in 25 meter, rondde ik eerder dit jaar af. Wat ik in dit project als ‘bijvangst’ ontdekte, is hoe het project de kijker uitnodigde om eigen verhalen te gaan vertellen. Over eigen ontmoetingen met de Oosterschelde, het water, de Watersnoodramp, bijna verdronken ervaringen. Hier begon iets te kriebelen. Een verlangen naar een volgende stap met deze verhalen en ze niet enkel voor mezelf houden maar te verzamelen, te bewaren, zichtbaar te maken, te gaan delen. Vissen naar Verdronken Verhalen wordt deel 2.
Inhoudelijke samenwerking
Voor dit project zoek ik de samenwerking met ZB Bibliotheek van Zeeland (ZB). ZB bewaart reeds deel 1 van mijn drieluik Oosterschelde Mon Amour, Oosterscheldezwemmen, Stilte in 25 meter in de collectie. Want naast de taak van openbare bibliotheek en wetenschappelijke bibliotheek, onderhoudt ZB de Zelandica Collectie (erfgoed collectie over Zeeland) en stelt deze ter beschikking aan het publiek. De Beeld-, Kranten-, Tijdschriften- en Geluidsbank zijn digitale databanken waarin deze collecties te raadplegen zijn. Om verder te gaan dan het enkel beschikbaar stellen van een collectie wil ZB met hedendaagse Zeeuwse makers samenwerken, om nieuwe verhalen te creëren. Verhalen die gaan over verleden, heden en toekomst, waarbij de collectie inspiratie biedt.
ZB faciliteert mij in het onderzoeksproces, de communicatie, presentatie en bij de praktische ondersteuning van de publieksactiviteiten (op locatie) en een stuk financiële ondersteuning Onderzoeksfase 1. Daarnaast stelt ZB de Zelandica Collectie beschikbaar. Deze samenwerking is belangrijk omdat het mij helpt de dialoog met een nieuw publiek aan te gaan. Ik heb ervaring met het geven van presentaties en workshops, maar dit alles vanuit mijn eigen netwerk. Voor dit project wil ik verder naar buiten treden, uit mijn kunstpraktijk de provincie in.
Artistiek onderzoek
Mijn atelier bevindt zich in een monumentaal pand uit 1619 in Tholen met een in het oog springende gevelsteen met twee zeemeerminnen. Mijn onderzoek start hier. Ik wil onderzoeken wat de herkomst en het verhaal van deze gevelsteen is. En op welke plaatsen in Zeeland zijn meer van deze visuele verwijzingen in de architectuur en/of het landschap terug te vinden? Welke verhalen, rituelen en/of mythe en sage zijn hieraan verbonden? Wat vertellen zij ons over het verleden? En welke betekenis hebben deze voor het heden?
En wat valt er nog meer te ontdekken en leren over zeewezens (vaak halfmensen) maar ook over de verdronken dorpen en een stad (Reymerswael)? En wat is door de eeuwen heen de invloed van het water op de Zeeuwse volksaard en -cultuur?
Mijn onderzoek bestaat uit literatuur- en veldonderzoek bij Zeeuwse archieven en bij museale collecties(zoals het boek De Mooiste Zeeuwse Mythen en Sagen). Door een oproep te plaatsen (denk aan lokale traditionele, sociale media en erfgoed-communities) gericht aan de inwoners van Zeeland wil ik het gesprek aangaan.
Ik kies voor een werkwijze buitenshuis, experimenterend, verkennend, onderweg, wandelend, aan het water en op nieuwe plekken. Ik leg het vast in een art journal, bundel het, op mijn manier, speels en noterend, voorzien van overpeinzingen, dwarsverbanden.
Voor het publiek is deze reis te volgen op de website van de ZB, via mijn Instagram account en in mijn eigen atelier. Daarnaast verwerk ik deze verhalen tot publieksactiviteiten en een eindtentoonstelling.
Publieksactiviteiten
Door een aantal publieksactiviteiten op te nemen in de onderzoeksfase wordt de ontdekkingsreis nog meer zichtbaar gemaakt. Door verzamelde verhalen en beelden vroegtijdig te delen wordt het Zeeuwse publiek, jong en oud, uitgenodigd om kennis te maken met deze geschiedenissen, te reflecteren en uitgedaagd zelf verhalen te vertellen en te verbeelden. Voor deze activiteiten zoek ik naar een combinatie van inspiratie en educatie, met als doel het publiek te verbinden met cultureel erfgoed en ook met elkaar.
Educatie-project
In de zomervakantie organiseer ik voor Bibliotheek Zeeland een zestal workshops ‘Vissen naar Verdonken Verhalen’. De kinderen maken kennis mijn eigen kunstpraktijk, mijn vaardigheden en werkwijze. Ik deel mijn onderzoeksvraag en ‘vangsten’ tot dan toe. Na het bekijken van mijn eerste werken/schetsen (art journaling) worden de kinderen uitgenodigd om zelf aan de slag te gaan. Deelnemers leren, net als ik, te kijken en werken als kunstenaar en hun magische denken te koesteren. De opbrengst van deze workshop neem ik mee, want zo gaat dat als je onderweg bent. Op deze reis neem ik, als een jutter, van alles mee dat ik kan gebruiken in het vervolg van het onderzoeksproject en in mijn eindtentoonstelling.
Verhalenproject, doorlopend in atelier
Open op de meeste zaterdagen van 11 to 17 uur, Markt 1 Tholen.
In mijn atelier heb ik de gelegenheid om mijn artistieke onderzoek doorlopend te presenteren. Bezoekers worden uitgenodigd een duik te nemen in mijn werk en zelf mee te doen. Hun eigen verhalen te delen. Door de historische setting van mijn atelier gebeurt dit haast als vanzelf. De opbrengst van deze ontmoetingen neem ik mee in het vervolg van het onderzoeksproject en in mijn eindpresentatie.
Presentatie in het Zeelandpaviljoen van de ZB
Mijn onderzoeksfase 1 sluit ik in oktober 2025 af met een tentoonstelling in het Zeeland paviljoen van de ZB. Het Zeeland paviljoen is een fysieke plek in de bibliotheek waar o.a. de Zelandica collectie staat opgesteld. In de tentoonstelling Vissen naar Verdronken Verhalen wordt aandacht besteed aan het doen van artistiek onderzoek in het bijzonder en erfgoed onderzoek vanuit de eigen leefomgeving. Het prikkelt de verbeelding en het besef hoe bijzonder Zeeland is met alle verhalen rond het water en dat veel van die historie nu ook opnieuw actueel is.
Ook presenteer ik hier de ‘vangst’ van mijn eerdere publieksactiviteiten. Deelnemers van het educatie- en verhalenproject worden uitgenodigd deze eindpresentatie bij te wonen. Het gaat immers ook om de verhalen van deze Zeeuwen, jong en oud. Daarnaast worden ook stakeholders uitgenodigd. Naast een tentoonstelling onderzoek ik met ZB de mogelijkheden van een blijvende ontsluiting van deze erfgoed verhalen. Op welke wijze kunnen verhalen en beelden opgenomen, bewaard of ontsloten worden in de Beeld- en Geluidsbank van de ZB?
Voor mij is deze eindpresentatie geen eindpunt. De opbrengst van mijn onderzoek moet richtinggevend zijn voor een vervolgtraject, deel 3 van mijn drieluik Oosterschelde Mon Amour. Mijn artistieke onderzoek dient als basis voor bijvoorbeeld een lesprogramma en/of een kinderboek. Op het moment van dit schrijven heb ik mijn eerste gesprek gevoerd met Erfgoed Zeeland. Wellicht volgt hieruit ook een samenwerking.
Welke ‘duik’ ik ga maken, ligt voor nu nog open.
Website: moniquevandenhout.nl
Het Familiefonds Hurgronje heeft een financiële bijdrage geleverd aan dit project.
0 comments