Boek “Grijpskerke in de Slag om de Schelde”

Verhalen die niet vergeten mogen worden

Een dorp met een bijzondere oorlogsgeschiedenis
Op het eerste gezicht lijkt Grijpskerke in de Tweede Wereldoorlog misschien geen onderwerp waar direct een boek over geschreven zou worden. Toch schuilt achter het rustige Walcherse dorp een geschiedenis vol aangrijpende verhalen. Verhalen die volgens auteur Hans Sakkers niet verloren mogen gaan, omdat ze deel uitmaken van de identiteit van het dorp en van Zeeland.

Die overtuiging vormde de basis voor het boek Grijpskerke in de Slag om de Schelde. Met deze uitgave brengt Sakkers niet alleen de oorlogsgeschiedenis van het dorp in beeld, maar geeft hij ook een stem aan mensen van wie de herinnering dreigde te vervagen.

Het aangrijpende verhaal van Pieternella

Een van de meest indrukwekkende verhalen is dat van Pieternella Marijs. Tijdens de oorlog was zij nog maar vier jaar oud. Toen bommen op Walcheren vielen, zocht haar familie bescherming in een schuilkelder. Haar moeder was ziek en bleef thuis, terwijl haar vader bij haar bleef. Pieternella ging samen met haar broer Ko en haar zussen Bets, Coba en Laurien naar de schuilkelder. Juist die schuilplaats werd getroffen door een voltreffer.

De gevolgen waren dramatisch. Haar broer en drie zussen kwamen om het leven. Pieternella overleefde als enige van de vijf kinderen. Volgens overlevering sprong haar broer zelfs nog over haar heen om haar te beschermen. Zwaar gewond werd zij per boot naar het ziekenhuis in Middelburg gebracht. Wat er die dag gebeurde, zou haar verdere leven bepalen.

Een laatste wens vervuld

Vorig jaar ging haar diepste wens in vervulling. Na haar overlijden werd Pieternella bijgezet in het familiegraf in de kerktuin van Grijpskerke, waar ook haar broer en zussen rusten. Omdat begraven in de kerktuin niet meer is toegestaan, verleende de gemeente Veere hiervoor bij uitzondering toestemming. Voor haar familie betekende dat veel.

Op het graf ligt een bosje takjes met een lint eromheen, een symbool dat de kinderen na zoveel jaren weer samen zijn.

Jongeren houden de herinnering levend

De geschiedenis van de familie Marijs leeft inmiddels ook voort onder de jongste generatie. Leerlingen van de Bergpadschool hebben het familiegraf geadopteerd. Zij zorgen ervoor, leggen er bloemen neer en vertellen het verhaal door aan volgende groepen leerlingen.

Die betrokkenheid ontstond mede dankzij een gastles van Hans Sakkers in museum Het Polderhuis in Westkapelle. Daar vertelde hij de leerlingen over de oorlogsgeschiedenis van hun dorp. De kinderen luisterden ademloos. Toen zij hoorden dat Pieternella aan de Kelderweg had gewoond, werd de geschiedenis ineens tastbaar. Het ging niet langer over een ver verleden, maar over mensen die leefden op dezelfde plekken waar zij nu wonen, spelen en naar school gaan.

Na afloop wilden de leerlingen direct het familiegraf bezoeken. Voor Sakkers was dat een bijzonder moment. Juist daarin ziet hij de kracht van lokale geschiedenis. Grote wereldgebeurtenissen kunnen voor kinderen abstract blijven, maar verhalen uit hun eigen omgeving spreken direct tot de verbeelding.

Van grafsteen naar boek

Het verhaal van Pieternella vormde bovendien het begin van een bredere zoektocht. Tijdens werkzaamheden aan het familiegraf stuitte Sakkers op het graf van Sonja Modderman, een vijftienjarig meisje dat eveneens door oorlogsgeweld om het leven kwam. Haar naam klonk niet bekend voor Grijpskerke, wat zijn nieuwsgierigheid wekte.

Toen hij zich in haar geschiedenis verdiepte, kwam een stroom aan nieuwe informatie los. Uiteindelijk leidde die zoektocht tot het ontstaan van het boek.

Honderd boeken voor de Bergpadschool

Om ervoor te zorgen dat deze verhalen blijven voortleven, schonk de Dorpsraad Grijpskerke honderd exemplaren van het boek aan de Bergpadschool. De boeken zijn bestemd voor de hoogste groepen van de school en worden ook in het onderwijs gebruikt. Elk jaar zullen nieuwe leerlingen kennismaken met de geschiedenis van hun dorp.

Tijdens de officiële overhandiging van de eerste exemplaren aan kinderburgemeester Eefje en burgemeester Frederiek Schouwenaar vertelden leerlingen zelf het verhaal van de familie Marijs. De burgemeester sprak haar waardering uit voor de manier waarop de kinderen deze geschiedenis levend houden. Volgens haar hoort geschiedenis niet alleen bij het verleden, maar ook bij de toekomst.

Verhalen om door te geven

Die gedachte wordt gedeeld door de leerlingen zelf. Zij beseffen dat het belangrijk is om verhalen uit de geschiedenis door te vertellen, omdat je ervan kunt leren. Door het familiegraf te verzorgen en de verhalen aan volgende generaties door te geven, zorgen zij ervoor dat de slachtoffers van toen niet worden vergeten.
Voor Hans Sakkers is dat uiteindelijk de belangrijkste reden om deze verhalen vast te leggen. Niet zozeer als waarschuwing, maar omdat ze deel uitmaken van wie wij zijn. De oorlogsgeschiedenis van Grijpskerke behoort tot het erfgoed van Zeeland. Het zijn verhalen van gewone mensen, uit een gewoon dorp, die laten zien hoe diep oorlog kan ingrijpen in mensenlevens.

En juist daarom zijn ze het waard om verteld te blijven worden.

Het Familiefonds Hurgronje heeft een financiële bijdrage geleverd aan de totstandkoming van dit boek.